ข้อควรรู้...สืบเนื่องจากเหตุกราดยิงในโรงเรียน

 

เศร้ามากกับข่าวกราดยิงในโรงเรียนที่เกิดขึ้น ทำให้นึกถึงเด็กวัยสิบสามปีที่กราดยิงที่พารากอนด้วย

อะไรที่มันเกิดไปแล้วแก้ไขอะไรไม่ได้ แต่เราสามารถเรียนรู้แล้วนำไปป้องกันได้ถ้าเราจริงจังกับเรื่องนี้มากพอนะ ช่วยอ่านข้อมูลต่อไปนี้และช่วยเผยแพร่ถ้าทำได้ 

"Every tragedy should leave behind more than grief. It should leave behind wisdom that protects the next child."

 จากผลการศึกษาและสถิติการวิเคราะห์เหตุกราดยิงในโรงเรียนโดยหน่วยงานระดับโลก (เช่น หน่วยข่าวกรอง Secret Service (NTAC) และองค์กรวิจัยอาชญาวิทยา The Violence Project) พบว่าผู้ก่อเหตุส่วนใหญ่มักมี แรงจูงใจร่วมกันหลายประการ (Multiple Motives) โดยสรุปสถิติแรงจูงใจสำคัญได้ดังนี้:

1. ความแค้นส่วนตัวและการตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้ง (Grievance & Bullying)

เป็นแรงจูงใจอันดับ 1 (พบในผู้ก่อเหตุกว่า 60% – 75%) ผู้ก่อเหตุมักมีความแค้นฝังใจจากการถูกกลั่นแกล้ง (Bullying) ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ความขัดแย้งกับเพื่อนร่วมชั้น หรือความรู้สึกไม่ได้รับความเป็นธรรมจากครู/ผู้บริหารโรงเรียน การก่อเหตุจึงถูกมองเป็นการ "แก้แค้น"

2. วิกฤตสุขภาพจิตและความคิดอยากฆ่าตัวตาย (Mental Health Crises & Suicidal Ideation)

• พบว่าผู้ก่อเหตุมากกว่า 60% มีภาวะซึมเศร้า วิกฤตทางอารมณ์ หรือแสดงอาการอยากฆ่าตัวตายก่อนก่อเหตุ ผู้ก่อเหตุที่เป็นนักเรียนจำนวนมากมองการกราดยิงเป็นการจบชีวิตตนเองไปพร้อมกัน (Mass Murder-Suicide) โดยรู้สึกสิ้นหวัง โดดเดี่ยว และขาดที่พึ่งทางจิตใจ

3. ปัญหาและความเครียดในครอบครัว (Family & Environmental Stressors)

ผู้ก่อเหตุเกิน 80% เผชิญความเครียดสะสมอย่างรุนแรงในชีวิตส่วนตัวหรือในครอบครัว มักมีประวัติครอบครัวแตกแยก ความขัดแย้งในบ้าน การถูกทารุณกรรม/ทำร้ายร่างกาย หรือการขาดการดูแลเอาใจใส่อย่างเหมาะสมจากผู้ปกครอง

4. การแสวงหาชื่อเสียงและการหมกมุ่นกับความรุนแรง (Fame-Seeking & Violent Fixation)

ประมาณ 20% – 30% มีพฤติกรรมหมกมุ่นกับเหตุกราดยิงในอดีตผู้ก่อเหตุบางส่วนต้องการเรียกร้องความสนใจ ต้องการให้ชื่อและเรื่องราวของตนเองกลายเป็นที่จดจำในสื่อ หรือมีพฤติกรรมเลียนแบบ (Copycat Effect) จากเหตุการณ์ดังในอดีต

 

ปัจจัยส่งเสริมสำคัญ (Enabling Factor): ผลการศึกษายังระบุตรงกันว่า แม้แรงจูงใจจะเป็นเรื่องความแค้นหรือสุขภาพจิต แต่ปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุได้จริงคือ "การเข้าถึงอาวุธปืนได้ง่าย" โดยสถิติกว่า 70% - 80% ของนักเรียนที่ก่อเหตุ สามารถหยิบฉวยอาวุธปืนมาจากภายในบ้านของตนเอง ผู้ปกครอง หรือญาติสนิท

เราจะป้องกันเหตุกราดยิงในโรงเรียนได้อย่างไร?

งานวิจัยจากหลายประเทศพบว่า ผู้ก่อเหตุในโรงเรียนจำนวนมากแสดงสัญญาณบางอย่างล่วงหน้า เด็กที่ก่อเหตุรุนแรงหลายคน ไม่ได้ "เปลี่ยน" เป็นแบบนั้นในวันเดียว

มักมีใครบางคนสังเกตเห็นว่าเขากำลังทุกข์ กำลังโกรธ หรือกำลังส่งสัญญาณบางอย่าง แต่สัญญาณเหล่านั้นไม่ได้ถูกร้อยเรียงเข้าด้วยกัน หรือไม่ได้รับการตอบสนองทันเวลา

การป้องกันคือการรับฟัง สังเกต และยื่นมือเข้าไปช่วย ก่อนที่ความสิ้นหวังจะกลายเป็นโศกนาฏกรรม

สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

ใช่ว่าข้อใดข้อหนึ่งจะระบุว่าคนคนนั้นจะก่อเหตุ แต่ถ้ามีหลายข้อรวมกัน ควรต้องจับตามองและแจ้งผู้ที่จะสามารถช่วยเหลือได้อย่างแท้จริง

·       "Leakage" หรือการหลุดบอกแผนก่อนก่อเหตุ ไม่ว่าจะผ่านการคุยกับเพื่อน การเขียนไดอารี่ การโพสต์ในโซเชียล หรือข้อความต่าง ๆ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสัญญาณที่พบได้บ่อยในคดีจริง เกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ของผู้ก่อเหตุจะส่งสัญญาณเหล่านี้ออกมาก่อน

·       เคยมีการพูดหรือเขียนว่าอยากทำร้ายเพื่อน ครู หรือโรงเรียน ไม่ว่าจะพูดตรง ๆ หรืออ้อม ๆ

·       เขียน วาด หรือโพสต์เกี่ยวกับการฆ่าคน การล้างแค้น หรือเหตุกราดยิงบ่อยครั้ง

·       ยกย่องหรือชื่นชมผู้ก่อเหตุกราดยิงในอดีต ราวกับเป็นฮีโร่  ชอบสื่อและเกมที่รุนแรง มีภาวะติดเกม

·       มีหนทางเข้าถึงอาวุธปืนได้ เช่น ที่บ้านอาวุธเก็บไว้ หรือมีการฝึกฝนยิงปืนมาก่อน

·       แจกของรักให้คนที่สนิทด้วย ปัดกวาดที่ทางตนเองจนสะอาดเรียบร้อย เตรียมพร้อมจะจากโลกนี้ไป  หรือพูดเหมือนตนเองจะไม่มีชีวิตอยู่ต่อ

·       มีภาวะเก็บตัว ไม่พูดกับใคร หรือมีภาวะฉุนเฉียว หุนหันพลันแล่นผิดปกติ

·       ถูกดูหมิ่น ถูกปฏิเสธ หรือถูกกลั่นแกล้งอย่างรุนแรงซ้ำๆ ไม่ว่าจะโดยนักเรียน ครู หรือคนที่บ้าน

·       มีประวัติทำร้ายคนหรือสัตว์อย่างจงใจและซ้ำ ๆ

·       ผลการเรียนหรือการเข้าเรียนแย่ลงอย่างผิดปกติ ร่วมกับสัญญาณอื่น ๆ

หากพบสัญญาณเหล่านี้ เราควรทำอย่างไร?

สำหรับเพื่อน

เด็กหรือวัยรุ่นมักเป็นคนแรกที่ได้ยินความทุกข์ของเพื่อน หากเพื่อนพูดว่า "ฉันจะมีชีวิตอยู่ไปทำไม"  "เดี๋ยวทุกคนก็จะได้รู้!"  "กูอยากแก้แค้น"  หรือพูดถึงการทำร้ายคนอื่นอย่างจริงจัง  อย่าคิดว่าเป็นแค่การระบายหรือพูดเล่น เด็กหลายคนที่ก่อเหตุในคดีจริงเคย "ส่งสัญญาณ" ให้เพื่อนรู้มาก่อน

สิ่งที่ควรทำคือ

• รับฟังโดยไม่ล้อเลียน ไม่ท้าทาย และไม่ซ้ำเติม
• ชวนเพื่อนไปคุยกับครู นักจิตวิทยา หรือผู้ปกครอง
• หากเพื่อนไม่ยอมไป ควรแจ้งผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ แม้เพื่อนจะขอให้เก็บเป็นความลับก็ตาม

การรักษาความลับไม่สำคัญไปกว่าการรักษาชีวิต

สำหรับครู

หากพบว่าเด็กบางคนถูกกลั่นแกล้งอย่างหนัก เขียนหรือวาดเกี่ยวกับความรุนแรงซ้ำๆ มีภาวะเก็บตัว มีพฤติกรรมเปลี่ยนไป หรือมีการพูดข่มขู่ว่าอยากทำร้ายผู้อื่น

ไม่ควรมองว่าเป็น "เด็กเรียกร้องความสนใจ"

แต่ควร

• พูดคุยกับเด็กเป็นการส่วนตัว ด้วยการถามไถ่ ไม่ตัดสิน
• ประสานกับผู้ปกครอง
• ให้เด็กพบกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต
• และติดตามต่อเนื่อง ไม่ใช่คุยเพียงครั้งเดียวแล้วจบ

 สำหรับผู้ปกครอง

ผู้ปกครองอาจสังเกตเห็นสิ่งที่โรงเรียนไม่เห็น เช่น

• ลูกเก็บตัวผิดปกติ
• หมกมุ่นกับเรื่องราวการล้างแค้น
• สนใจอาวุธอย่างผิดปกติ
• เขียนข้อความน่ากังวล
• หรือมีอารมณ์สิ้นหวังต่อเนื่อง

สิ่งสำคัญคือ ฟังให้มากกว่าพูด แทนที่จะถามว่า "ทำไมทำตัวแบบนี้?" ลองถามว่า"ช่วงนี้เกิดอะไรขึ้นกับลูก?" หรือ "มีอะไรที่ทำให้ลูกรู้สึกเจ็บปวดอยู่หรือเปล่า?" เด็กจำนวนมากเปิดใจเมื่อรู้สึกว่าตนเองกำลังถูกเข้าใจ มากกว่าถูกสอบสวน

หากพบว่าลูกมีความเสี่ยง ควรพาเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญโดยเร็ว และหากที่บ้านมีอาวุธปืนหรืออาวุธอื่น ๆ ควรเก็บให้ปลอดภัยและไม่ให้เด็กเข้าถึงได้ งานวิจัยพบว่าอาวุธที่ใช้ในเหตุกราดยิงในโรงเรียนจำนวนมากมาจากบ้านของผู้ก่อเหตุหรือญาติใกล้ชิด

                           สิ่งที่สถาบันการศึกษาควรทำหลังเกิดโศกนาฏกรรม

แทนที่จะจบเพียงการไว้อาลัย โรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยควรตั้งถามคำถามสำคัญและพิจารณาอย่างจริงจัง เช่น

• สัญญาณใดที่เคยปรากฏขึ้นในตัวเด็กคนนี้ แต่ไม่มีใครเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน?
• มีอุปสรรคอะไรที่ทำให้เพื่อนหรือครูไม่ทำอะไรกับเรื่องนี้ก่อนที่โศกนาฏกรรมเกิดขึ้น?
• ช่องทางขอความช่วยเหลือของผู้ที่ถูกบูลลีเข้าถึงง่ายและเป็นความลับเพียงพอหรือไม่?
• ครูและนักเรียนได้รับการอบรมให้รู้จักสัญญาณเตือนและวิธีตอบสนองหรือยัง?
• โรงเรียนมีแนวทางที่ชัดเจนหรือยังว่าการลงโทษทางวินัยสำหรับผู้บูลลี่ควรเป็นอย่างไรและควรทำเช่นใดเพื่อไม่ให้เด็กนั้นกลับไปบูลลี่เหยื่อคนเดิมหลังจากที่เหยื่อได้แจ้งครูแล้ว
• เราจะปรับระบบอย่างไร เพื่อให้ครั้งต่อไปมีโอกาสช่วยชีวิตคนได้มากขึ้น?
• โรงเรียนมีระบบตรวจสอบการนำอาวุธเข้ามาในโรงเรียนที่แน่นหนาพอหรือยัง

จริงๆ แล้วหนทางที่จะช่วยป้องกันไม่ให้มันเกิดซ้ำก็พอมีอยู่ ขึ้นอยู่กับว่าเราจะให้ความสำคัญไหม ขึ้นอยู่กับว่าเราจะจริงจังกับเรื่องนี้ไหม หรือแค่ฟังข่าว เศร้า แล้วก็ไม่ทำอะไรเลย 

ช่วยกันป้องกันไม่ให้มีเหตุเกิดซ้ำเถอะนะ ร่วมมือกันจริงๆ กับเรื่องนี้เถอะนะ